سیستم روشنایی در صنعت هوایی

تا حالا شده به این فکر کنید که برج مراقبت در فرودگاه‌ها چه کارهایی را انجام می‌دهند یا باندهای فرود چگونه هواپیماها را با فرمان تیک‎آف و لندینگ هدایت می‌کنند؟ تا حالا به میزان اهمیت سیستم روشنایی در صنعت هوایی فکر کردید؟ در این مطلب به بررسی روشنایی در صنعت هوایی می‎پردازیم. همراه ما باشید.

سیستم‌ روشنایی هواپیما در شب

سیستم‌ روشنایی هواپیما در شب

باندهای مورد استفاده در شب طوری طراحی شده‌اند که سیستم‌های روشنایی متفاوت وضعیت باند را برای خلبان مشخص می‎کند. خلبانان اعتقاد دارند زمانی‌که در ابتدای یادگیری پرواز هستند، پیدا کردن فرودگاه کار چندان آسانی نیست، زیرا درگیر مشکلات یادگیری پرواز هستند، حتی ممکن است باند طولانی در جلوی دیدشان باشد و زیر بال‌های هواپیما، ولی آن را به‌خوبی تشخیص ندهند. این امر ترس و تنش روحی را در خلبان بالا می‌برد، به‌خصوص در اولین پرواز مستقل ناوبری این تنش بسیار زیاد خواهد بود، اما با کسب تجربه، پیدا کردن باند فرودگاه نیز آسان می‌شود.

خلبان باید با هوشیاری خاصی به دنبال نقاط کلیدی فرودگاه باشد؛ مثل یک محل باز میان انبوه درختان یا نقطه‌ای خاص روی افق که فرودگاه را در آن محل نشانه‌گذاری کرده یا قسمت خاصی از شهر که از دور تغییری در آن هویدا باشد. در پرواز شب او نیاز به درک بیشتری دارد، ولی به تدریج که ساعات پروازی افزایش می‌یابد، یافتن فرودگاه در شب از پیدا کردن آن در روز آسان‌تر می‌شود.

یک خلبان جهت پرواز به هر منطقه‌ای باید نقشه‌های آن منطقه را بررسی کند. چنانچه فرودگاه مجهز به تجهیزات پرواز در شب باشد، در بالای نشانه فرودگاه علامت (*) دیده می‌شود. معمولا می‌توان اطلاعات لازم درباره چراغ‌های یک فرودگاه را از چند منبع جستجو کرد. این اطلاعات سبب می‎شود که در تاریکی شب، مسیر مثل روشنایی روز مشخص شود.

روشنایی فرودگاه در شب

بسیاری از فرودگاه‌ها دارای چراغی گردان به نام” بیکن”  هستند. این چراغ به خلبان کمک می‌کند تا در شب هم بتواند با دید (VFR) پرواز کند. البته این نوع پرواز در ایران انجام نمی‌شود مگر با مجوزی که از طرف استاندارد پرواز صادر شده باشد. این چراغ گردان از 1 تا 10 درجه بالای افق قابل دیدن است. معمولا این چراغ از فاصله 10 مایلی فرودگاه بسته به وضعیت هوا، قابل رویت است.

بیکن در فرودگاه‌های غیرنظامی به رنگ سفید و سبز بوده و به‌طور متناوب 24 تا 30 مرتبه در دقیقه چشمک می‌زند، ولی در فرودگاه‌های نظامی به‌ازای هر دو چراغ سفید چشمک زن، یک چراغ سبز چشمک می‌زند.

این چراغ از آغاز تاریکی هوا تا طلوع سپیده فعال است؛ البته ممکن است بعضی اوقات در ساعاتی از روز که شرایط پروازی فرودگاه مناسب پرواز با دید نیست، روشن شود.

سیستم روشنایی باند

باندهایی که برای پرواز شب مجهز می‌شوند، دارای سیستم روشنایی متفاوتی هستند که وضعیت و موقعیت باند را مشخص می‌کنند. مهمترین چراغ‌های فرودگاهی چراغ‌های لبه باند است. این چراغ‌ها سفید رنگ هستند و کنار باند و به فاصله 200 پا از هم‌دیگر قرار گرفته‌اند. آنها مرز بین باند را با قسمت‎های دیگر مشخص می‌کنند. این نوع چراغ‌‎ها در فرودگاه‎های دنیا نسبت به شدت نوری که ساطع می‌کنند به سه دسته نور پایین، نور متوسط و نور بالا تقسیم می‎شوند.

“نوربالا” برای مشخص کردن باند از نقاط دورتر است، ولی در تقرب نوع کوتاه، بیشتر خلبان‌ها ترجیح می‌دهند نورهای پایین یا متوسط استفاده کنند. مراقب پرواز در برج مراقبت، تدابیر لازم را جهت تنظیم و روشن کردن این چراغ‎ها به‌عمل می‌آورد. وی بسته به شرایط محیطی و اینکه بخواهد کدام باند را فعال کند، چراغ‎ها را روشن و تنظیم می‎‌کند، زیرا ممکن است فقط یک باند فعال باشد. عموما چراغ‎های دو سر باند دو طرفه هستند و رنگ آن‌ها بستگی به این دارد که هواپیما از کدام جهت برای تقرب و نشستن به سوی باند حرکت می‎کند. در همان سمت چراغ‎های سبز را می‎بیند و در انتهای باند چراغ‌های قرمز دیده می‎شود.

چنانچه جهت معکوس باند را برای نشستن انتخاب کند چراغ‌های قرمز دیگر سبز دیده می‎شوند و چراغ‎های سبز برعکس قرمز دیده می‌شوند. چراغ‌های آبی رنگ نیز برای مرز مسیر خزش هواپیما و رمپ‎ها استفاده می‎شود. به‎جز در موارد اضطراری، این خطای محض است که خلبان در محل‎هایی که چراغ آبی مشاهده می‌کند، نشست و برخاست کند.

کنترل چراغ باند فرودگاه توسط خلبان

کنترل چراغ باند فرودگاه توسط خلبان

بد نیست بدانید بسیاری از فرودگاه‌ها که برج مراقبت ندارد دارای چراغ‎هایی هستند که توسط خلبان کنترل می‎شوند. خلبان به صورت انتخابی می‎تواند در شعاع حدود 5 مایلی فرودگاه چراغ‌ها را روشن و شدت نور آنها را تنظیم کند. فرودگاه‌هایی که مجهز به این سیستم هستند، دارای فرکانس خاصی است که اگر سیستم رادیویی هواپیما روی این فرکانس تنظیم شود، خلبان می‎تواند به وسیله ارسال سیگنال رادیویی، اقدام به روشن شدن چراغ‎ها و تنظیم نور آن‎ها کند.
در بعضی از فرودگاه‌ها حتی چراغ‌های تاکسی وی یا مسیر خزش را روی این سیستم قرار می‌دهند و معمولا سیستم کنترل چراغ‎ها توسط خلبان در تمامی فرودگاه‎های دنیا روی فرکانس مشخصی صورت می‎گیرد، اما گاهی استثنا نیز وجود دارد. ممکن است دو یا چند فرودگاه نزدیک به هم وجود داشته باشد و فعال نمودن سیستم روشنایی یک فرودگاه باعث اختلال در سیستم روشنایی فرودگاه دیگر شود. بنابراین به اجبار فرکانس‎های دیگری را برای فرودگاه‌های مجاور در نظر می‌گیرند.

چراغ‎های پیشرفته‌ در صنعت هوایی

در فرودگاه‎های پیشرفته امروزی علاوه بر تجهیزاتی مانند چراغ‌های مشخص‌کننده، طراحی شکل ویژه آنها نیز کمک می‌کند تا خلبان در پرواز بدون دید یا حتی پرواز با دید نشست و برخاست یا دویدن هواپیماها بر روی باند را با ایمنی بیشتر انجام دهد.

باندهای پروازی که مجهز به تقرب دقیق هستند، به ویژه فرودگاه‎های بزرگ اغلب دارای چراغ‎های خط مرکزی در باند هستند که این چراغ‎ها دقیقا در مسیری نصب شده‌اند که هواپیماها باید روی آنها حرکت کنند.

چراغ‎های خط مرکزی باند و آستانه باند وقتی که تقرب بدون دید انجام می‎شود، باید روشن و در حالت دید نیز کمتر از 50 مایل هم قابل دیدن باشند. چراغ‎های خط مرکزی از 57 پایی آستانه باند شروع شده و فاصله بین آنها 50 پا است و در یک ردیف در مرکز و طول باند امتداد می‎یابند.

خلبان‏‌ها حین نشست و برخاست، اگر دقیقا روی خط مرکزی باند حرکت کنند، انتظار دارند کمی بالا و پایین بروند، چرا که چرخ جلوی هواپیما روی چراغ‎های نصب شده روی خط مرکزی باند حرکت می‎کند. البته این نوع چراغ فقط در باند فرودگاه امام خمینی نصب شده است و سایر فرودگاه‎های کشور از آن بی‌نصیب هستند. محلی که چرخ‌های اصلی هواپیما باند را لمس می‎کند، منطقه خاصی است که دارای چند ردیف چراغ است. این منطقه در اولین 3000 پای خط مرکزی باند قرار دارد.

چراغ‌های باند اغلب طوری طراحی شده‌اند که طول باقی‌مانده باند را نشان دهد. این موضوع در شب یا در دید کم، خلبان را در قضاوت یاری می‌کنند.

همچنین شناخت چراغ‎های مرکزی 2000 پای آخر باقیمانده‎ی باند که دو طرفه عمل می‎کنند و شناخت چراغ‎های طول باند در شرایط فوق، اهمیت به‌سزایی دارد. خلبان از فاصله 2000 تا 10000 پایی آخر باند را در خط مرکزی به تناوب چراغ‎های قرمز و سفید می‎بیند و در 1000 پای آخر باند فقط چراغ‎های قرمز دیده می‎شود.

چراغ‌های مشخص‎کننده

دید بعضی از فرودگاه‌ها در شب گاهی مشکل است. به دلیل اینکه در شب، دریایی از چراغ‌های شهر موج می‎زند. گاهی باندها از دور شیب‌دار به نظر می‎رسند یا حتی از دید پنهان می‎شوند، به همین جهت درگوشه‎های ابتدای باند از سمتی که تقرب می‎کنیم دو چراغ پرنور که هم‎زمان چشمک می‎زنند، نصب شده تا به خلبان کمک کند که ابتدای باند و جهت باند را راحت‎تر پیدا کند.

در فرودگاه‎هایی که مجهز به سیستم کنترل روشنایی توسط خلبان هستند، معمولا این چراغ‎های چشمک‌زن با فعال شدن سیستم کنترل عمل می‎کنند. به دلیل نور خیره‎کننده‌ای که این چراغ‎ها دارند، وقتی خلبان در انتهای فاز تقرب و نزدیک به ابتدای باند می‌شود، اگر بخواهد سیستم روشنایی را روی نور کم تنظیم کند، معمولا این چراغ‎های چشمک زن خاموش می‎شوند.

چراغ‎های تقرب در شب

چراغهای تقرب در شب

خلبان‎ها هنگامی برای پیدا کردن فرودگاه دچار مشکل می‌شوند که منطقه را پوششی از مه یا گرد و غبار گرفته باشد و فرودگاه از دید پنهان شود. حتی اگر هواپیما طوری مجهز باشد که بتواند بدون دید تا چند صدپایی باند هم پایین بیاید ممکن است در طی روز باز هم قادر به دیدن باند نباشد. کمک به حل مشکل فوق در باندهایی که دارای دستورالعمل تقرب دقیق با دستگاه هستند، با به کارگیری سیستم چراغ‌های تقرب صورت گرفته است. این چراغ‎ها برای راهنمایی و هدایت هواپیما در دید کم طراحی شده‎اند. تعیین انواع چراغ‎ها به‎وسیله ترکیبی از حروف الفبای انگلیسی است که چنانچه فرد آشنایی نداشته باشد، برای وی گیج‌کننده است.

تمام سیستم چراغ‎های تقرب با یک ردیف چراغ سبز شروع می‎شود که ابتدای باند و جهت آن را نشان می‎دهند. در امتداد مسیر که از چراغ‎های سبز استفاده شده است. چندین ردیف چراغ 5‌تایی سفید که به صورت یکنواخت روشن هستند، نصب شده‎اند. این چراغ‌ها از سمت تقرب باند تا حدود 2500 پایی امتداد می‎یابند. این چراغ‌ها به فاصله 100 پا نصب شده‎اند، ولی دیگر چراغ‎های تقرب هر 200 پا یکی نصب می‎شوند.

علاوه بر این‎ها، رنگ سفید یکنواختی که به صورت برجسته‌ هر 1000 پا را مشخص می‎کنند، نصب شده است. سیستم چراغ‎هایی که در یک خط نوری چشمک می‎زنند، به شکلی است که علاوه بر انتقال نور، چراغ‎هایی با نور سفید و یکنواخت هر 500 تا 1000 پایی را مشخص می‎کند. چراغ‎های که در نشستن‎های کوتاه به‎کار می‎روند با چراغ‎های سفید رنگی که شدت نور بالایی ندارند، تلفیق شده‎اند. البته سیستم چراغ‎های تقرب با شدت نور متوسط نیز وجود دارد که با حرف M مشخص می‎شوند. همچنین هر دو نوع چراغ‌های چشمک‌زن که یک خط نوری را نمایش می‎دهند با رنگ قرمز به کار می‎روند.

چراغ‎های نوع اول دو ردیف قرمز رنگ هستند که از 200 پایی آستانه باند امتداد می‎یابند و نوع دوم آنها یک ردیف چراغ 3‌تایی قرمز است که در هر طرف آن، 5 چراغ سفید با نور یکنواخت قرار دارد و تا 1000 پایی ابتدای باند امتداد یافته‎اند. جزء مهم بسیاری از سیستم‎های روشنایی و باند فرودگاه رنگ سفید با نور متمایل به آبی هستند که در ردیف چراغ‎های با نور یکنواخت نصب می‎شوند و از 1000 تا 1400 پایی ابتدای باند تا 2400 تا 3000 پایی منطقه تقرب امتداد می‎یابند. چراغ‎ها به طرف ابتدای باندی که هواپیما قصد تقرب دارد با سرعت دو بار در ثانیه چشمک می‎زنند و تاثیر آن‎ها شبیه به یک توپ نوری است که به طرف باند پرتاب می‎شود.

چراغ‎های نشان‎دهنده امتداد باند و چراغ‎هایی که در یک خط نوری فلاش می‎زنند، دارای زوایای نوری حساسی هستند که فقط وقتی هواپیما در حال نزدیک شدن به باند است برای خلبانش به وضوح قابل دیدن باشند. چراغ‎های چشمک زن دیگری که کمتر رایج هستند نیز وجود دارند که در تمامی جهت‌ها، نور آنها قابل رویت است.

کلام آخر

همانطور که خواندید، اهمیت و ضرورت سیستم روشنایی در صنعت هوایی بسیار است، طوری‎‌که اگر سیستم روشنایی در شب دچار اختلال شود، مسیریابی و تیک‌آف برای خلبانان بسیار سخت می‎شود و حتی ممکن است منجر به بروز حادثه شود. به همین دلیل باید استانداردهای لازم در سیستم روشنایی صنعت هوایی رعایت شود.

سوالات متداول:

فرودگاه‌هایی که برج مراقبت ندارند، چگونه به مسیریابی خلبانان در تنظیم چراغ‎ها کمک می‎کنند؟

فرودگاه‌هایی که برج مراقبت ندارد دارای چراغ‎هایی هستند که توسط خلبان کنترل می‎شوند. خلبان به صورت انتخابی می‎تواند در شعاع حدود 5 مایلی فرودگاه چراغ‌ها را روشن و شدت نور آنها را تنظیم کند.

چرا دید برخی از فرودگاه‎ها در شب مشکل است؟

دید بعضی از فرودگاه‌ها در شب گاهی مشکل است، به دلیل اینکه در شب، دریایی از چراغ‌های شهر موج می‎زند. گاهی باندها از دور شیب‌دار به نظر می‎رسند یا حتی از دید پنهان می‎شوند.

مهم‌‎ترین چراغ فرودگاهی در هواپیما کجاست؟

مهمترین چراغ‌های فرودگاهی چراغ‌های لبه باند است. این چراغ‌ها سفید رنگ هستند و کنار باند و به فاصله 200 پا از یکدیگر قرار گرفته‌اند. آنها مرز بین باند را با قسمت‎های دیگر مشخص می‌کنند.

دیدگاهتان را بنویسید