نورپردازی در تئاتر

در سالن‎های تاریک تئاتر، هنرپیشه‎ها با درخشش خاصی از دید تماشاگران به ایفای نقش خود می‎پردازند. آن‎ها طوری در آکسسوار صحنه جا گرفته‎اند که گویی به تماشای داستان زندگی واقعی کاراکترهای نمایشنامه نشسته‌اند. این صحنه‌ی زیبا آمیخته‎ای از هنرهای مختلفی است که صحنه‌‎ی تئاتر را برای تماشاگران جذاب‎تر و به واقعیت نزدیک می‎کند؛ هنرهایی همچون طراحی صحنه و لباس، موسیقی و نورپردازی. در این مقاله، به بررسی اهمیت نور در هنر تئاتر پرداخته‎ایم تا با هویت آن بیشتر آشنا شویم.

اهمیت نورپردازی در تئاتر

اهمیت نورپردازی در تئاتر

با توجه به اینکه نورپردازی در تئاتر بخشی از هنرهای بصری محسوب می‎شود، در هنگام تحقیق بر روی تجهیزات نوری و حالات مختلف طراحی نور، داشتن دید و نگاه بصری و تجسمی لازم به نظر می‌رسد.

صحنه تئاتر با نورپردازی معنا و مفهوم پیدا می‌کند. این نور متشکل از انواع نورهای خاص در نقاط خاص است و نسبت به نمایشنامه و هویت صحنه تغییر می‎کند. به‌طور کلی، نور در صحنه تئاتر هماهنگ‎کننده چشم مخاطب در افت و خیزهای داستان نمایش است.

طراحی نور در یک نمایش

طراحی نور در یک نمایش

در سالن‎های نمایش، طراحی نور صحنه تابع همان قواعدی است که بر دیگر هنرهای بصری حاکم است؛ یعنی هماهنگی، توازن، تناسب، تاکید و ریتم.

نور برای یک اجرا باید چنان طراحی شود که با تمام عناصر دیگر هماهنگی کامل داشته باشد. طرح نور باید با سبک دوران، شخصیت، عمل و فکر نمایشنامه تناسب داشته باشد. این اصل یعنی اصل وحدت، باید هم در محدوده خود نور به‎حساب آید و هم در کل نمایشنامه.

طراح نور، قبل از پرداختن به نیازها و الزامات نوری باید نمایشنامه را به طور کلی بشناسد. بنابراین باید کار خود را با تحلیل عمل، شخصیت‌‎ها، افکار و منظره شروع کند تا سرانجام به نقطه نظرهای اساسی متن، معنای نمایشنامه و سبک آن دست یابد.

طراح نور به هنگام مطالعه نمایشنامه باید در جستجوی اشاراتی باشد که نشان‎دهنده کیفیت طبیعی نور است. به عنوان نمونه، منبع نور طبیعی است یا مصنوعی؟ مربوط به چه دورانی است؟ تغییرات نور یعنی اشارات مربوط به تاریک یا روشن شدن تدریجی صحنه، روشن یا خاموش شدن چراغ‎ها، باز و بسته شدن پنجره ها، تغییرات نور برای قسمت‎های مختلف صحنه، جهت تابش نور مثلا تابش نور ماه از میان پنجره یا نور خورشید که از طرفی بر صحنه می‎تابد، اثرات خاص نوری مثلا درخشش برق، قوس و قزح شعله آتش و در آخر رنگ‎آمیزی نور شامل روشنایی آتش، نور ماه، نور لامپ، نور خورشید.
طراح نور باید هوشیار بر نمایش باشد، چراکه نور وسیله‌ای است برای ایجاد فضای مناسب. نور می‎تواند روشن، تیره، گرم یا سرد باشد. می‎تواند قسمت‌های مختلف صحنه را با هم ترکیب کند یا عناصر و عواملی را از بقیه و از محیط پیرامون مجزا سازد.

با استفاده از ترکیب، تنوع، بسط، رنگ و تقسیم نور می‎توان حالت و فضای مناسب را ایجاد کرد. در واقع طراح نور باید سبک نمایشنامه را بفهمد.

در تئاتر رئالسیتی شاید لازم باشد او ترتیبی دهد که نور به‎ ظاهر از منبع خاصی بتابد و بسته به نیازها و علت‎ها رئالیستی تغییر کند. در صورتی که متن غیر رئالیسی باشد تغییرات رنگ و تقسیم نور می‎تواند بیشتر اختیاری باشد.

به هر حال نورپردازی پیوسته باید بازتابی از میزان رئالیستی یا غیر رئالیستی بودن اثر باشد. علاوه بر موارد بالا، نورپرداز باید به مبنای نمایشنامه و چگونگی بسط واقعه توجه داشته باشد. مثلا ممکن است نمایشنامه‎ای در حالت شاد آغاز شود و نورپردازی به ‎تدریج به تیرگی و پریشانی میل کند. نورپردازی باید با مهارت، این تغییر را منعکس کند.

نورپردازی در سالن نمایش

نورپردازی در سالن نمایش

نور در نمایش باید به گونه‌ای بر سوژه تابیده شود که از ایجاد سایه در جلو بازیگر و عدم تمرکز تماشاچی اجتناب کند. در ضمن از نورهای بسیار شدید استفاده نشود و نورها حالتی تقریبا ملایم داشته باشند.

به طور کلی، نورها در سالن نمایش به دسته‎های عمومی، جانبی، پشت، موضعی و نورهای رنگی تقسیم‎بندی می‌شوند که در ادامه به توضیحی از آن‎ها پرداخته‎ایم.

نور عمومی

این نور همان نوری است که از روبرو به صحنه نمایش می‎تابد و یک نور اصلی است. خاصیت تخت‌کنندگی و فاقد بعد بودن به همراه وجود سایه‎های مزاحم در پشت سر بازیگران از محدودیت‌های این نور است، ولی به‎قدری این نوع از نور اهمیت دارد که تحت هیچ شرایطی در نمایش‎های ساده قابل اغماض نیست. حداکثر زاویه‎ی تابش این نور نسبت به خط افق بین 25 تا 45 درجه است که بهترین زاویه همان 25 درجه است.

نور جانبی

این نور، نوری است که از طرفین به صحنه می‌‎تابد و سایه‌های مزاحم نور تخت را تا حدی تخفیف داده و کم می‎کند، اما از بین نمی‎برد. این نور که از چپ و راست صحنه می‎تابد با همان بهترین زاویه یعنی 25 درجه تا حداکثر 45 درجه قابل تابش است و به سوژه‌های موجود در صحنه حالتی سه بعدی می‎بخشد.

نور پشت

این نور از بالا و پشت بازیگران به‌طرف تماشاچیان تابیده می‌شود به گونه‌ای که از دید تماشاچیان مخفی باشد. این نور، سایه‌های مزاحم نور عمومی روبرو و نورهای جانبی را در صورت تنظیم دقیق به‎صورت کامل حذف می‌کند و به نور بکراند یا بک گراند معروف است.

نور موضعی

یک نور مهم و اساسی در نمایش است که بخش کوچکی از صحنه یا موضوع را روشن می‌کند و برای تاکید کردن به یک سوژه‎ی انسانی یا غیرانسانی کاربرد دارد. با این نوع از نور می‌توان حتی در انتهای صحنه که کم خاصیت‎ترین بخش صحنه است و از آوانسن که مهم‌ترین بخش صحنه است، نقطه‎ای مهم‎تر ساخت و نظر تماشاچیان را برای مدتی معطوف آن کرد.

نورهای رنگی

نوع دیگری از نور است که با وسیله‎های رنگی با نام فیلتر رنگی قابل طراحی و اجرا بر روی موضوعات بوده و حالات مختلفی را برای تماشاچی تداعی می‎کند. شناخت نورها و رنگ‎های اصلی و کاربرد روان‎شناسانه آن‎ها عمده‎ترین خاصیت است که طراح نور بایستی از آن مطلع باشد تا بهترین نوع نورپردازی را ارائه کند.

کلام آخر

نورپردازی در تئاتر قواعد خاصی دارد که طراح نور با شناخت سبک نمایش‎نامه، نورپردازی صحنه را آغاز می‎کند و با توجه به موضوع نمایش‎نامه صحنه را نورپردازی می‎کند. طراح نور با در نظر گرفتن فضای سالن نمایش، کیفیت نور را طوری تنظیم می‎کند که تماشاچیان از دیدن نمایش لذت ببرند و صحنه را تاریک نبینند و تمرکز لازم را داشته باشند. به‌علاوه طراح نور، زاویه تابش نور را هم تعیین می‎کند تا با توجه به موضوع نمایش‎نامه، حالات مختلف نورپردازی با زوایای درست انجام شود.

سوالات متداول:

در سالنهای نمایش طراحی نور صحنه تابع چه قواعدی است؟

هماهنگی، توازن، تناسب، تاکید و ریتم.

طراحی نور برای نمایش باید چگونه باشد؟

باید نور به گونه‌ای بر سوژه تابیده شود که از ایجاد سایه در جلو بازیگر و عدم تمرکز تماشاچی اجتناب کند.

نورها در سالن نمایش به چند دسته تقسیم می‎شوند؟

نورها در سالن نمایش به دسته‎های عمومی، جانبی، پشت، موضعی و نورهای رنگی تقسیم‎بندی می‌شوند.

دیدگاهتان را بنویسید